NIEUWSFEED

Nieuws uit de Rechtspraak

Alle landelijke nieuwsberichten van de Rechtspraak
  1. Daling mede veroorzaakt door gevolgen coronacrisis

    Het aantal strafzaken (betreffende misdrijven) dat de rechter afdoet, is in 2020 gedaald naar 66 duizend. Een jaar eerder waren dit er 85 duizend. Dit blijkt uit de vandaag verschenen publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving 2020 (wodc.nl). In 2010 werden nog 114 duizend strafzaken aan de rechter voorgelegd. De daling is in lijn met de al jaren teruglopende geregistreerde criminaliteit, maar in 2020 speelden ook de gevolgen van de coronacrisis een rol.

    Straffen

    Bij ongeveer 9 op de 10 van de bijna 66.000 strafzaken sprak de rechter vorig jaar een schuldigverklaring uit. Bij 1 op de 10 volgde vrijspraak. In 2020 was de gevangenisstraf de meest opgelegde hoofdstraf (28 duizend zaken), gevolgd door de taakstraf (23 duizend) en geldboete (15 duizend).

    Effect coronacrisis

    Het effect van de coronacrisis is volgens het onderzoek tweeledig. Zo was er minder instroom van door de politie aangeleverde zaken en van het aantal dagvaardingen. De tijdelijke, beperkte toegankelijkheid van de gerechtsgebouwen tijdens de eerste lockdown zorgde daarnaast voor een verschuiving in de manier waarop rechtszaken werden afgedaan voor een afname van het aantal vonnissen in dat jaar. De 66.000 misdrijfzaken die de rechter in 2020 afdeed, betekende een daling van 23 procent ten opzichte van 2019.

    Geregistreerde criminaliteit

    De door de politie geregistreerde criminaliteit daalde tussen 2010 en 2020 met een derde (33 procent). Het geschatte aantal door burgers ondervonden delicten – bekend tot en met 2019 - daalde in die periode nog sterker: met 40 procent. De daling in de geregistreerde criminaliteit werkt in de hele keten door. Het totale aantal sancties, opgelegd door politie, Openbaar Ministerie en rechter tezamen, daalde sterker dan de geregistreerde criminaliteit (44 procent).

    Over Criminaliteit en Rechtshandhaving

    De negentiende editie van Criminaliteit en Rechtshandhaving brengt de periode 2010 tot en met 2020 in kaart. Dit statistische naslagwerk is het resultaat van samenwerking van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum, het Centraal Bureau voor de Statistiek, de Nationale Politie, het Openbaar Ministerie en de Raad voor de rechtspraak.

  2. Voorzitter Raad voor de rechtspraak ziet in rapport aanknopingspunten om rechtsstaat te versterken

    ‘Het rapport laat zien dat we echt werk moeten maken van de democratische rechtsstaat.’ Dit zegt Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, in reactie op het vandaag gepubliceerde rapport van de Venetië-commissie (venice.coe.int). Naves: ‘De toeslagenaffaire houdt ons – via dit rapport – weer een spiegel voor. Daar moeten we in durven kijken, ook als de kritiek soms fors is. En als je dan kijkt, zie je veel aanknopingspunten om de rechtsstaat blijvend te versterken.’

    De commissie onderzocht naar aanleiding van de toeslagenaffaire op verzoek van de Tweede Kamer hoe het is gesteld met de (individuele) rechtsbescherming in Nederland. Het is een van de manieren waarop de overheid wil achterhalen waar het mis is gegaan. Ook rechtspraak droeg bij aan de instandhouding van de harde wetgeving rondom de kinderopvangtoeslag, waar veel ouders het slachtoffer van werden. Vorige week publiceerden bestuursrechters van de rechtbanken een eigen rapport, waarin openhartig wordt gereflecteerd op hoe rechters om zijn gegaan met aan hen voorgelegde toeslagzaken.

    Aanknopingspunten

    Henk Naves wil zich in de eerste plaats richten op wat de Rechtspraak kan doen om vergelijkbaar onrecht in de toekomst te voorkomen. ‘In het rapport van de Venetië-commissie is te lezen dat rechters actiever moeten zijn als mogelijke misstanden worden geconstateerd’, zegt hij. ‘De eerste stappen op dit vlak zijn al gezet, bijvoorbeeld door in het jaarverslag van de Rechtspraak voortaan te wijzen op mogelijk knellende wetgeving.’ Maar volgens de voorzitter van de Raad is dit niet genoeg. ‘Het gaat er ook om dat de individuele rechter binnen onze organisatie aan de bel kan trekken als hij zich zorgen maakt over bepaalde zaken. Niet voor niets pleitten bestuursrechters vorige week voor meer overleg en tegenspraak binnen de rechterlijke macht.’

    Grondwet

    De Venetië-commissie adviseert te onderzoeken of constitutionele toetsing kan worden ingevoerd. Dit is nu nog op basis van artikel 120 van de Grondwet verboden in Nederland. Daarmee neemt ons land een uitzonderingpositie in Europa in. De Rechtspraak pleit al langer voor de mogelijkheid dat de rechter in een individuele, concrete zaak kan toetsen aan de Grondwet. Volgens de voorzitter van de Raad versterkt dit de rechtsbescherming van burgers en bedrijven: ‘Grondrechten worden dan meer dan alleen tekst op papier, mensen hebben er echt wat aan. De Grondwet wordt zo ook meer een levend instrument ten dienste van de rechtsstaat.’

    Gesprek tussen staatsmachten

    Dat de Venetië-commissie, bestaande uit gerenommeerde deskundigen uit Europa, de werking van de Nederlandse rechtsstaat heeft onderzocht, biedt volgens de voorzitter van de Raad verrijkende inzichten. Naves: ‘Vreemde ogen kunnen dwingen en het kan erg verhelderend zijn om specialisten van buiten ons eigen rechtssysteem te vragen naar hun visie.’ Volgens Naves is het vervolgens aan de 3 staatsmachten gezamenlijk wat met de bevindingen en aanbevelingen wordt gedaan. ‘De toekomst is aan onszelf en de rechtsstaat is nooit af, zoals de Venetië-commissie terecht opmerkt. Een open gesprek tussen de staatsmachten om bij te dragen aan behoud en waar nodig versterking van rechtsbescherming van burgers en bedrijven, ook tegen de overheid, hoort daarbij. Centraal bij dit alles staat wat ons betreft steeds het belang van rechtzoekenden en de samenleving in een democratische rechtsstaat.’

    Zie ook: Toeslagenaffaire: ‘Belang rechtsbescherming individu moet zwaarder wegen dan vaste lijn jurisprudentie’

  3. Aantal faillissementen nog altijd op ongekend laag niveau

    Rechtbanken hebben in september 174 faillissementen uitgesproken. Dit zijn er 11 meer dan in augustus en 144 minder in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Het aantal faillissementen blijft hiermee op een ongekend laag niveau. Dit blijkt uit cijfers van de Raad voor de rechtspraak. Vorige maand gingen 124 rechtspersonen (bedrijven/organisaties) en 50 natuurlijke personen (individuen) failliet.


    Sinds mei 2020 daalt het aantal faillissementen scherp. De oorzaak van het lage aantal faillissementen is niet onderzocht, maar het lage aantal is met de coronacrisis in het achterhoofd opvallend te noemen.

    In de Algemene regeling zaaksbehandeling Rechtspraak is (onder 2.3) aangegeven dat de rechter bij de inhoudelijke beoordeling van een faillissementsaanvraag naar alle relevante omstandigheden zal kijken, waaronder ook de coronacrisis en de daarmee samenhangende (economische) situatie. Dit leidt er toe dat rechters op dit moment ondernemingen die in de kern gezond zijn, niet snel failliet zullen laten gaan. Mogelijk spelen ook de steunmaatregelen van de overheid een rol bij het lage aantal faillissementen.

    Hoe verloopt een faillissement?

    Als een bedrijf of persoon rekeningen niet meer betaalt, kan een faillissement worden uitgesproken door de rechtbank. Dit gebeurt duizenden keren per jaar. Als een bedrijf of persoon failliet wordt verklaard, benoemt de rechtbank een curator. De curator onderzoekt of een doorstart mogelijk is, beheert en verkoopt zo nodig de bezittingen van de failliete boedel. De curator zorgt er vervolgens voor dat, binnen wettelijke regelingen, aan de schuldeisers kan worden uitgekeerd of dat een burger kan worden toegelaten tot een wettelijke schuldsanering.

    Open data

    De faillissementscijfers worden maandelijks gepubliceerd en zijn ook beschikbaar als open data. Daarnaast worden alle uitgesproken faillissementen opgenomen in het openbare Centraal Insolventieregister.

    Meer informatie: Faillissementscijfers

  4. Reflectie bestuursrechters rechtbanken op toeslagenaffaire gepubliceerd

    De parlementaire ondervragingscommissie die onderzoek deed naar de toeslagenaffaire concludeerde eind vorig jaar dat bestuursrechters de betrokken ouders niet de rechtsbescherming hebben geboden die nodig was. Een werkgroep van bestuursrechters heeft naar aanleiding van een openhartige reflectie onder meer geconcludeerd dat als een hogerberoepsrechter de wet op een bepaalde manier uitlegt, lagere rechters zich vrijer moeten voelen om hier tegenin te gaan. Dat is te lezen in een vandaag gepubliceerd rapport (pdf, 704,1 KB). Om onrecht in de toekomst te voorkomen moet volgens de werkgroep in vergelijkbare zaken de rechtsbescherming van het individu belangrijker zijn dan het waarborgen van rechtseenheid en rechtszekerheid.

    Onderzoek

    In reactie op de toeslagenaffaire en de rol van de bestuursrechter daarin, stelde het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht (een landelijk overlegorgaan van bestuursrechters) een werkgroep in om te reflecteren op hoe bestuursrechters kinderopvangtoeslagzaken hebben behandeld. De werkgroep vroeg meer dan 100 rechters en juridisch medewerkers naar hun ervaringen en hun visie op de toekomst. Ook werd gesproken met betrokken ouders, advocaten en medewerkers van de Belastingdienst. Daarnaast zijn rechterlijke uitspraken uit de periode van 2010 tot en met 2019 uitgebreid geanalyseerd.

    Geen rechtsbescherming

    'Voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire bestond de rechtsstaat de facto niet,' reageert Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. 'Gezinnen moesten vechten tegen een veel machtiger overheid. Een oneerlijke strijd, waar rechtspraak niet altijd de bescherming bood die deze ouders wel verdienden. De Rechtspraak moet in de spiegel durven kijken en met dit rapport geven deze bestuursrechters het goede voorbeeld.' Naves spreekt zijn waardering uit over hoe kwetsbaar zij zich opstellen. 'Met naam en toenaam vertellen ze hoe ze deze zaken hebben ervaren en welke juridisch complexe afweging er achter hun uitspraken schuilgingen. Het is goed om je eigen rol onder ogen te zien en hiervan te willen leren.' 

    Alles-of-niets

    In het rapport is te lezen dat bestuursrechters regelmatig worstelden met het doen van een gevoelsmatig strenge uitspraak en de heersende jurisprudentie van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter. De Raad van State bevestigde bij rechtszaken rondom de kinderopvangtoeslag structureel de 'alles-of-niets-uitleg' van de Belastingdienst. Daardoor leidden kleine fouten, zoals het niet kunnen aantonen van de betaling van (een klein deel van) de eigen bijdrage, tot een terugvordering van de volledige toeslag. De meeste rechters bij de rechtbanken pasten voortaan ook deze uitleg van de regels toe. In de eerste plaats omdat zij ouders geen valse hoop wilden bieden, een afwijkend oordeel zou ongedaan worden gemaakt in hoger beroep. Maar ook omdat het van belang is dat wettelijke regels in het hele land op dezelfde manier worden toegepast. Uitspraken van hogere rechters spelen hierbij een belangrijke richtinggevende rol.

    Individu

    De werkgroep concludeert nu dat bij zaken waar voor burgers grote belangen op het spel staan en onevenredig negatieve gevolgen dreigen – zoals bij de toeslagenaffaire – rechters in eerste aanleg meer gewicht moeten toekennen aan de rechtsbescherming van het individu dan aan het waarborgen van de rechtseenheid en rechtszekerheid. Dit vraagt van rechters dat zij bij elke zaak alle relevante feiten en de persoonlijke omstandigheden van de rechtszoekende grondiger onderzoeken, op de zitting bespreken en vastleggen in hun uitspraak. Óók als dit niet tot een juridisch ander oordeel leidt omdat bijvoorbeeld de wet deze ruimte niet biedt.

    Overleg en tegenspraak

    De bestuursrechters pleiten daarnaast voor meer overleg en tegenspraak binnen de rechterlijke macht. Bijvoorbeeld door juridisch medewerkers aan te moedigen om zich uit te spreken als een zaak bij hen een ongemakkelijk gevoel oproept. Maar het vraagt ook om meer kritische reflectie en uitwisseling van ideeën tussen rechters onderling, ook over de grenzen van het eigen gerecht heen. Rechtbanken moeten elkaar meer opzoeken voor overleg over ontwikkelingen in de rechtspraak en met elkaar moeten bespreken bij welk type zaken mogelijk onrecht dreigt. Ook pleit de werkgroep voor betere informatie-uitwisseling tussen rechtbanken en de Raad van State.

    Een voorbeeld

    'Ik hoop dat de slachtoffers van de toeslagenaffaire en de samenleving zien dat de Rechtspraak wil leren van het verleden. Een eerlijke kijk naar het eigen handelen maakt het onrecht niet ongedaan, maar kan het mogelijk wel in de toekomst voorkomen', stelt Henk Naves. Hij geeft aan waar mogelijk de rechters te willen ondersteunen in het verder brengen van hun aanbevelingen.

    'Dat kan door in de toekomst bijvoorbeeld veel meer rechterlijke uitspraken online te publiceren, zodat misstanden eerder worden opgemerkt. En door nog vaker in gesprek treden met andere staatsmachten. Om niet functionerende wetgeving of een onrechtvaardige uitwerking van beleid onder de aandacht te brengen. Maar ook om te blijven benadrukken dat het tijd is dat de Rechtspraak een stabiele en robuuste begroting krijgt, want zonder dat komt de kwaliteit van rechtspraak onder druk te staan – zoals ook te lezen is in het vandaag gepubliceerde rapport.' 

    De Raad van State (hogerberoepsrechter in kinderopvangtoeslagzaken) voert een eigen reflectie uit. Deze wordt later dit jaar gepubliceerd.

  5. Vanaf 1 februari 2022 behoort faxen met de Rechtspraak tot het verleden. Het traditionele faxverkeer maakt dan plaats voor Veilig Mailen. Hiermee kan vertrouwelijke informatie versleuteld en veilig worden gedeeld via e-mail. De Rechtspraak moest op zoek naar een alternatief, omdat KPN volgend jaar stopt met de ISDN-dienstverlening voor traditioneel faxen. Veilig mailen heeft dezelfde juridische status als het faxverkeer nu. De komende jaren gaat de Rechtspraak gefaseerd per zaakstroom over naar een digitale procedure die voldoet aan alle eisen die daarvoor gelden op basis van het Besluit elektronisch procederen.

    30 duizend faxen per maand

    Het vervangen van het volledige faxverkeer is een flinke operatie. Op dit moment ontvangt de Rechtspraak iedere maand nog zo’n 30.000 faxen en verstuurt er ongeveer 3.500. Door het coronabeleid en het thuiswerken is in 2021 wel een afname van het faxverkeer met zo’n 30 procent zichtbaar. Het gebruik van Veilig Mailen is tegelijkertijd met ongeveer 50 procent toegenomen.
    De voorbereidingen om deze overgang soepel te laten verlopen zijn inmiddels gestart. Verdere informatie en communicatie hierover volgt de komende maanden.

    Veilig Mailen met en zonder abonnement

    Iedereen kan vanaf dit najaar een veilig mailcontact starten met een gerecht via een link op Rechtspraak.nl. Deze link komt op de contactpagina van het gerecht waarnaar je vertrouwelijke informatie wilt sturen. Met Veilig Mailen wordt gegarandeerd dat e-mailverkeer heeft plaatsgevonden tussen de juiste partijen. En net als bij faxverkeer krijgt de afzender een ontvangstbevestiging met datum en tijdstip.

    Voor professionele partijen die geregeld faxen met de Rechtspraak kan het efficiënter en gebruikersvriendelijker zijn om een abonnement af te sluiten met een leverancier van Veilig Mailen. Voorwaarde is wel dat deze leverancier dan voldoet aan de NEN-norm NTA 7530. Deze kwaliteitsnorm wordt nog dit jaar van kracht.

    Meer informatie

    Voor meer informatie kijkt u op de pagina over Veilig mailen met de Rechtspraak op rechtspraak.nl. Met vragen over deze wijziging kunt u ook terecht bij uw rechtbank of bij het Rechtspraak Servicecentrum.